Høgni Hoydal spyr løgmann

Skrivligur fyrispurningur til løgmann um búskaparligar grundgevingar fyri skattalættanum hjá landsstýrinum

1.    Hvørjar eru tær búskaparligu grundgevingarnar hjá samgonguni fyri at veita skattalætta, sum í 2007 og 2008 í minsta lagi kostar kommunum og landi 163 mió. kr?

2.    Hvussu tálmar hesin skattapolitikkur “sveiggjum í búskapinum” og hvussu elvir hann til ein “skynsaman búskaparpolitikk”, sum landsstýrissamgongan sigur seg vilja fremja?

3.    Hvussu ætlar løgmaður at fíggja almennu vælferðartænasturnar frameftir, tá skattainntøkurnar hjá landinum minka lutfalsliga í hvørjum?

4.    Hvørji amboð ætlar løgmaður at nýta í búskaparpolitikkinum, um núverandi gongd við stórum virksemi, stórari privatari nýtslu, stórari lántøku hjá privatu húsarhaldunum, vantandi arbeiðsmegi og stórum avgjaldsinntøkum hjá landskassanum orsakað av privatari nýtslu, støðgar ella minkar?

5.    Hvørjar óheftar metingar hevur løgmaður fingið frá serfrøðingum um møguligar avleiðingar av førda skattapolitikkinum fyri føroyska búskapin, og kann løgmaður leggja hesar metingar við í sínum svari?

6.    Hvørjar metingar hevur løgmaður útvegað sær um, hvussu skattalættin kann hugsast at ávirka prístalið, innflutningstølini, handilsjavnan, gjaldsjavnan og lánsmarknaðin hjá privatum?

7.    Hvørjar samráðingar hevur landsstýrið havt við kommunurnar, áðrenn skattauppskot verða løgd fram, sum ávirka kommunalu búskapirnar og landsbúskapin allan?

8.    Heldur løgmaður, at tað er rætt, skynsamt og ábyrgdarfult at binda Løgtingið til ein avtalaðan skattalætta 4 ár fram í tíðina – og eisini inn í eitt ár (2008), har sitandi landsstýri og løgting eru farin frá?

9.    Hvussu nógv er skattalættin tilsamans í krónum hjá landi og kommunum frá 2004 til 2008 og hvussu samsvarar tað við ta upphædd, ið varð avtalað í undirskjali til samgonguskjalið?


Viðmerkingar
Øll eru helst rímiliga fegin um at tað eydnaðist, áðrenn hetta landsstýrið tók við:

–    at minka og fastfrysta heildarveitingina úr Danmark
–    at niðurgjalda skuld í stórum
–    at spara pening upp í Landsbankanum
–    at forða nýggjum studningi og veðhaldum í vinnuni
–    at bøta um skattaskipanina fyri tey lægstløntu
–    og á ein skynsaman hátt at byggja íløgur og tænastur hjá tí almenna upp, sum vórðu skorin burtur ella høvdu ligið lamnar upp gjøghnum øll 1990’ini

Var tað ikki gjørt – men allur blokkstuðulin brúktur til rakstur ella skattalættar, sum m.a. táverandi andstøða á tingi mælti til – so er ikki ringt at ímynda sær, hvussu føroysku búskapurin hevði verið fyri tá alivinnan fór á heysin, rækjuflotin fór nærum allur, fiskaprísir fullu og oljuprísurin hækkaði.

Men tað bar til at tálma sveiggjum og sleppa undan nakrari kreppustøðu, tí ein veruligur búskaparpolitikkur framímóti einum sjálvberandi búskapi, hevði verið førdur.

Øll hesi mál og hendan ábyrgd tykist nú slept.

Sitandi landsstýri sigur seg á pappírinum vilja reka ein búskaparpolitikk, sum tálmar sveiggjum í búskapinum og tosar enntá um at “reka ein skynsaman búskaparpolitikk” og at taka undir við einum “sjálvberandi búskapi”.

Men hetta hevur eftir spyrjarans tykki onki hald í veruleikanum.

Eftir meting undirritaða rekur sitandi landsstýrið als ongan búskaparpolitikk, men hevur bert framskrivað tøl á fíggjarlógini á útreiðslusíðuni og brúkt av uppsparda penininginum í landsbankanum frá undanfarnu samgongu, meðan inntøkusíðan bert verður ávirkað av tilvildarligum útlánspolitikki hjá peningastovnunum og av ógrundaðum skattalætta.

Kommunanna partur av búskapinum flýtur harafturat í leysum lofti – og landsstýrið gongur sjálvt á odda fyri at trýsta skuldartyngdar kommunur at seta seg í størri skuld.

Við hálvum eyga sæst, at talan er ikki um skynsaman politikk ella at tálma sveiggjum. Hinvegin kann tilvildin bert økja um sveiggini í búskapinum og skriva rokningar út til komandi ættarlið.

Í løtuni er privata og almenna nýtslan og virksemi í Føroyum so mikið stór, at tørvur er á arbeiðsmegi og handilsjavnin gevur stórt hall.

Í londum, sum hava stóran heimamarknað og eginframleiðslu av nýtsluvørum, verður hildið, at skattalættar í tíðum við stórum virksemi og tørvi á arbeiðsmegi, bert kunnu elva til yvirhiting og inflasjón í búskapinum. Tí fer ongin ábyrgdarfullur politikari at spæla hazard við framtíðini og fremja skattalættar undir slíkum umstøðum.

Í Føroyum fer meginparturin av privatu nýtsluni til innflutning og ongi onnur politisk amboð eru til taks at tálma inflasjón.

Tí er tað eftir spyrjarans tykki rætt og slætt ábyrgdarleyst og ógrundað, at landsstýrið nú fremur skattalættar, ið bert kunnu elva til økta nýtslu hjá vælbjargaðum samfelagsbólkum og sum kann fara at økja hallið á handilsjavnanum umframt at elva til inflasjón.

Á Løgtingi 14. november 2006

Høgni Hoydal